VERUND - Helgi Gíslason

Verund – hlutlægur veruleiki er yfirskrift sýningar Helga Gíslasonar. Hann er einn af þekktustu myndhöggvurum þjóðarinnar og eru höggmyndir hans víða um land. Á þessari umfangsmiklu sýningu verða teikningar, lágmyndir og skúlptúrar. Þema sýningarinnar er rannsókn á manninum og mælikvörðum hans og endurspeglar sýningin þátt teikningarinnar í sköpunarferli listamannsins.


Verund
Verund er ekki orð sem notað er í daglegu tali, að baki er gríska orðið to on sem merkir „það sem er“ eða verund. Í þetta orð hefur Helgi Gíslason seilst til að gefa sýningu sinni heiti. Verund er ekki áþreifanlegur hlutur heldur óáþreifanlegur veruleiki, orðið hefur engu að síður mótað vestræna hugmyndasögu um aldir, allt frá gríska heimspekingnum Platón sem uppi var fyrir 2400 árum. Hann er faðir þess sem nefnt hefur verið hughyggja eða ídealismi, sömuleiðis einn af forfeðrum kristinnar trúarhugsunar og trúarmenningar. Verund felur í sér þann skilning að veruleikinn er ekki allur þar sem hann er séður því að einnig er til það sem nefnt er „veruleikinn bak við veruleikann“ í bókum Halldórs Laxness, svipaða hugsun er m.a. að finna hjá Snorra Hjartarsyni og Steini Steinarr: rætur mannsins eru í verundinni, hann existerar í þeim leyndardómi (af latnesku sögninni ex-istere: að standa út úr).
Veruleikinn „bak við veruleikann“ er leyndardómur sem birtist í óumbreytanlegum hugsjónum og hugmyndum, æðstar eru hið góða, fagra og sanna. Þannig kemur verundin til mannsins: í því sem er alltaf til staðar, í hugsjónum og hugmyndum sem maðurinn þekkir án þess að þekkja þær og leitar á vit þeirra án þess að vita hvar þær eru eða hvernig þær eru. Leið hans til þeirra er um hið góða, fagra og sanna. Hér eru rætur sígildrar fagurfræði.
Helgi Gíslason er listamaður í anda hinnar sígildu hughyggju. Listamaðurinn er á höttunum eftir verundinni og hann leitar hennar eftir leiðum, sem hann þekkir í raun ekki fyrirfram, en vonast til að rata inná með því að vera listinni trúr. En hvenær er listamaðurinn listinni trúr? Hvenær er hann á leið til verundarinnar? Í mörgum verka hans blasa við form sem vísa til mannsins. Er hann á leið til verundarinnar? Getur hann vonast til að komast á leiðarenda?
Þekkingin er ein leiðin til þess sem er satt og áreiðanlegt. Í verkunum eru vísanir til þess sem eykur þekkingu mannsins, hún leiðir til þess sem gott er – hvernig sem maðurinn fer svo með þekkinguna sem hann nær að tileinka sér, það er önnur saga. Hallamál, hringferill, reisla, hjól. Allt er leið mannsins til að skilgreina, mæla og staðsetja sjálfan sig í veruleikanum.
En veruleikinn er annað en verundin, tilvist mannsins er ekki „veruleikinn bakvið veruleikann“ heldur þokukenndur heimur þar sem maðurinn hlýtur að efast um sjálfan sig.
Þannig eru pælingar Helga Gíslasonar. Listamaðurinn er alltaf á leiðinni í átt til verundarinnar, hún er aldrei innan seilingar.                    
Gunnar Kristjánsson


Formáli sýningarskrár
Helgi Gíslason (f. 1947) er á meðal þeirra íslensku listamanna sem sett hafa svip sinn á manngert umhverfi landsins. Víða má sjá verk eftir hann enda hefur Helgi oft verið fenginn til að vinna stóra skúlptúra og lágmyndir fyrir opinbera staði og byggingar.

Viðfangsefni Helga hefur löngum verið maðurinn, tilvist hans og form. Í skúlptúrum, lágmyndum og teikningum greinir hann viðfangsefnið niður í meginlínur þannig að sterk form svipta manninn persónueinkennum. Þannig leitast hann við að afhjúpa sammannlegan kjarnann, greina verundina í tilvist okkar. Viðfangsefni sitt hefur hann mótað í ýmis efni en brons og önnur varanleg efni setja óneitanlega sterkan svip á ævistarf hans. Helgi hefur einnig unnið stórar teikningar sem sýna myndheim hans á tvívíðum fleti en teikningarnar endurspegla einnig hugmyndavinnu listamannsins og þátt teikningarinnar í sköpunarferlinu.

Helgi lauk námi við Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1970 og hélt þá til frekara myndlistarnáms við Valand listaháskólann í Svíþjóð. Auk þess að vinna opinber verk hefur hann haldið fjölda sýninga bæði hér heima og erlendis. Hann hefur hlotið viðurkenningar fyrir verk sín og hlaut meðal annars Bjartsýnisverðlaun Bröstes árið 1991. Allan feril sinn hefur Helgi verið virkur í samtökum listamanna og gengt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir þá.

Helgi Gíslason leitar að kjarna manneskjunnar í eigindum hennar, birtingu verundarinnar í líkama mannsins og eðli. Verkin leita að jafnvægi efnis og anda oft með tilvísunum í mælikvarða, tæki og tól sem maðurinn hefur skapað til að reyna að kortleggja og fá skilning á tilveru sinni.
Ólöf K. Sigurðardóttir
forstöðumaður Hafnarborgar