Endalokin - Ragnar Kjartansson

Verk Ragnars Kjartanssonar, The End eða Endalokin, sem var framlag Íslands til Feneyjatvíæringsins 2009 verður sýnt í Hafnarborg í janúar - febrúar 2010. Sýningunni lauk síðastliðin nóvember og vakti mikla athygli. Ragnar er kunnur fyrir fjölbreytt verk sín sem eiga rætur að rekja í ólíka miðla, m.a. leikhús, tónlist, málverk og gjörninga. Auk þess að miðla í myndlist sinni rómantísku lífsviðhorfi á einlægan máta, nýtir Ragnar sér gjarnan markviss form og þaulhugsaða tækni til að tendra samband listamanns, verks og áhorfenda. Þannig má segja að hann vegi salt á milli hins háfleyga málara Caspar David Friedrichs og tvíeykisins Gilberts og George sem sækja öllum stundum í hversdagsleikann. Framkvæmdastjóri verkefnisins var Christian Schoen forstöðumaður Kynningarmiðstöðvar íslenskrar myndlistar og sýningarstjórar eru Markús Þór Andrésson og Dorothée Kirch.

Endalokin texti frá sýningarstjórum:
Endalokin
Ragnar Kjartansson

Framlag Íslands til Feneyjatvíæringsins 2009

Endalok Ragnars Kjartanssonar birtast á ólíka vegu og eru ýmist kennd við Klettafjöllin eða Feneyjar. Bæði verkin voru gerð sérstaklega fyrir íslenska skálann á Feneyjatvíæringnum þar sem einstakt sýningarhúsnæði, borgin í allri sinni dýrð, tengsl við listasöguna, auk samhengis við hina stóru alþjóðlegu samtímalistsýningu, réðu miklu um útkomuna. Þá færði Ragnar sér í nyt þær ólíku aðferðir sem hann hefur þróað með sér í myndlistinni og byggjast á víðtækum áhuga á listsköpun og næmni fyrir ólíku eðli listforma – því sem greinir þau að og því sem sameinar þau. Síðast en ekki síst var það límið sem heldur öllu saman, myndlistarmaðurinn, tónlistarmaðurinn, leikarinn og tilfinningaveran sem hann sjálfur er.

Endalokin – Klettafjöll er tónlistar- og myndbandsverk sem er varpað á fimm tjöld samtímis. Á hverju þeirra leikur Ragnar á mismunandi hljóðfæri ásamt tónlistarmanninum Davíð Þór Jónssyni svo að úr verður lagskiptur samhljómur. Verkið var tekið upp um hávetur úti undir berum himni í ægifegurð Banffþjóðgarðsins í Kanada og kuldinn leynir sér ekki þar sem listamennirnir skjálfa á beinum. Við upptökur þótti undrum sæta hversu vel hljóðfærin héldu stillingu og hljómi í þessum óvenjulegu aðstæðum. Ragnar er gjarnan spurður að því hvers vegna hann hafi ekki gert verkið í íslenskri náttúru og hann svarar því til að umhverfið hafi þurft að vera honum sjálfum framandi og endurspegla sveitatónlistina sem þá Davíð langaði að semja.

Ólíkt myndbandsverkinu, sem nú er sýnt í Hafnarborg alveg eins og það var á Ítalíu, er hinn hluti sýningarinnar, Endalokin – Feneyjar, gjörbreyttur frá því sem var. Hann er afrakstur gjörnings sem tók hálft ár eða jafnlengi og Tvíæringurinn stóð. Íslenski skálinn í Feneyjum var í óvenju myndrænum húsakynnum á jarðhæð í fornfrægri byggingu sem snýr að Canale Grande, aðalsamgönguæð borgarinnar. Lúnir múrsteinsveggir eru við að leysast upp í frumeindir vegna seltu og hýsa gamlan marmarabrunn, súlur og steinbekki sem setja sterkan svip á rýmið. Þaðan opnast dyr beint út að síkinu með stöðugri umferð gondóla og annarra báta. Ragnar gerði í byrjun lítið annað en að flytja þangað húsgögn, plötuspilara, málaratrönur og nokkra tugi auðra striga. Hann mætti til starfa við opnun sýningarinnar og hóf að mála fyrirsætu sína, myndlistarmanninn Pál Hauk Björnsson. Sumarið leið og þeir voru við sömu iðju alla daga. Málverk af Páli hrönnuðust upp, hljómplötur bættust í safnið, bækur og blöð á vinnuborðið, tómar bjórflöskur og sígarettustubbar hrúguðust upp á gólfinu. Og gítarinn aldrei langt undan.

Þeir Ragnar og Páll voru sjaldan einir því stöðugur straumur gesta lá í skálann, ferðamenn, listunnendur en einnig borgarbúar sem vöndu þangað komur sínar. Sumir vildu spjalla og tylltu sér góða stund, aðrir stóðu álengdar hjá. Stemningin breyttist dag frá degi eins og gengur og gerist í hversdagslífinu; orkan sem flæðir á milli fólks, tónlistin sem var á fóninum, veðrið og birtan – allt hafði þetta áhrif á verkið í heild. Í lok nóvember, eftir sex mánaða dvöl í Feneyjum, lauk sýningunni og Ragnar skildi eftir sig málverk upp um alla veggi, dót og drasl ýmiss konar sem safnast hafði í kring. Þá höfðu regluleg flóð sjávar inn í sýningarrýmið skilið eftir vegsummerki. Eins og gefur að skilja er sú sýning sem nú getur að líta í Hafnarborg allt annars eðlis. Hér er engin villa frá fjórtándu öld, hvorki öldugjálfur frá síkinu né merlandi birta á súlum og marmarabrunni. Umfram allt er ekki um lifandi vinnustofu listamanns að ræða. Hér eru hins vegar öll málverkin, yfir 150 að tölu, og fylgir upphenging þeirra í salnum nokkurn veginn tímaröð. Á vinnustofunni var myndavél á þrífæti sem ýmist Ragnar, Páll eða sýningargestir tóku myndir á og eru þær til sýnis, hver mánuður í sínum kassa með dagbókarbrotum og einhverjum þeirra muna sem settu svip á vinnustofuna. Ásamt málverkunum ætti þetta allt saman að gefa tilfinningu fyrir þeim tíma sem verkið fól í sér, bæði tímabilinu í heild sem og viðverunni dag frá degi. Það verður þó að ítreka að verkið sem slíkt, Endalokin – Feneyjar, heyrir sögunni til.

Verkin eru vissulega mjög ólík að formi og innihaldi, hvort um sig sterkar listrænar einingar. Áhorfendur eru þó hvattir til þess að íhuga þau í samhengi, hvað sé líkt með þeim og hvað ólíkt, því að í þeim samanburði má skynja hvað Ragnari liggur á hjarta. Ekki skal fjölyrt um það hér, en sitt sýnist hverjum eins og sjá má í því ógrynni skrifa í dagblöð, tímarit og gestabækur sem liggja frammi á sýningunni. Þá fylgir sýningunni bók þar sem ýmsir textahöfundar taka á þeirri fagurfræði Ragnars sem liggur að baki Endalokunum.

Markús Þór Andrésson og Dorothée Kirch sýningarstjórar

sjá meira um listamanninn hér
sjá vefsíðu Luhring Augustine hér
sjá meira um Feneyjartvíæringinn hér

fleiri tenglar
http://www.nytimes.com/slideshow/2009/09/07/arts/design/20090907_VENICE_SLIDESHOW_index.html
http://newarttv.com/Ragnar+Kjartansson+at+the+Venice+Biennale